Drewno jest najczęściej stosowanym materiałem w dziejach ludzkości. Powszechność sprawiła że ten materiał jest nieodłącznym towarzyszem rozwoju cywilizacyjnego człowieka. Jako materiał naturalny, drewno jest nie tylko łatwopalne, ale również podatne na korozję biologiczną. Dlatego dbanie o drewno jest tak ważne.

Skuteczność działania impregnatów zależy od stopnia wchłonięcia substancji w strukturę drewna. Im materiał jest lepiej wysuszony, tym większa skuteczność działania preparatu. Dlatego drewno poddane impregnacji powinno charakteryzować się wilgotnością nie większą niż 18%. Impregnacja polega na nasączeniu drewna substancjami, które chronią je przed szkodliwymi czynnikami, takimi jak grzyby, owady, wilgoć, ogień, promienie UV. Niezabezpieczony budulec szybko staje się łakomym kąskiem dla rozwijającej się pleśni i szkodników. Niszczą one nie tylko strukturę drewna, co wpływa na obniżenie jego właściwości konstrukcyjnych, ale powodują też zmianę mikroklimatu we wnętrzu budynku, co z kolei sprzyja powstawaniu alergii i innych schorzeń - wyjaśnia Piotr Kusznierek, artysta plastyk, renowator mebli zabytkowych.

Jeżeli ktoś posiada ciekawe meble, na których widać czas, może mieć problem z drewnojadami, czyli owadami które doprowadzają do stoczenia drewna. Mówimy tu o otworach w drewnie. Najbardziej popularnym drewno jadem występujących w naszych domach i żerującym w meblach zabytkowych jest kołatek domowy. Istnieją specjalistyczne środki do wytruwania drewnojadów w sposób iniekcyjny, czyli wstrzykiwanie

Ważne są również metody impregnacji, temperatura i czas nasycenia, rodzaj oraz właściwości środka ochronnego. Nie można impregnować: drewna mokrego, uprzednio malowanego, drewna niewygładzonego i nieoczyszczonego, niepociętego lub nieostruganego. Przed przystąpieniem do impregnacji, drewnianą powierzchnię należy dokładnie oczyścić i odtłuścić, a podczas pracy używać ubrania ochronnego, gumowych rękawic, maski i okularów ochronnych.

Najistotniejsze jest to, żeby nie występowały duże wahania temperatury i wilgotności, które występują na przełomie zmian pór roku. Czyli jeśli mamy jakiś obiekt czy mebel zabytkowy nie powinniśmy go stawiać w miejscach blisko źródeł ogrzewania. Również w przypadku mebli zabytkowych powinniśmy unikać silnego nasłonecznienia, ponieważ promienie UV wpływają na powlokę wykończeniową. Przykładem może być lakier lub politura szelakowa, która była stosowana od XVII wieku do dziś. Obecnie mamy o tyle łatwiej, że istnieje bardzo dużo środków, które zostały opracowane, aby były wodoodporne i odporne na promieniowanie słoneczne. Najlepsze i najprostsze środki dla fanów majsterkowania oraz osób, które hobbystycznie zajmują się drewnem są m.in. produkty marki Vidaron. W jego portfolio znajdziemy lakiery odporne na wodę i promieniowanie UV. Występują w wersji bezbarwnej, połysk, półmat czy jedwabisty mat.

Ze względu na własności, impregnaty dzielą się na przeznaczone do stosowania wyłącznie na zewnątrz oraz dopuszczone do zabezpieczania drewna we wnętrzach mieszkalnych. Ze względu na rodzaj zastosowania, rozróżniamy impregnaty jednofunkcyjne, które zwalczają np. tylko grzyby, dwufunkcyjne oraz trójfunkcyjne, przystosowane do zwalczania kilku zagrożeń.

Preparaty do impregnacji różnią się też intensywnością oddziaływania i rodzajem zastosowania. Innych substancji używa się do zabezpieczania elementów, które słabo narażone są na działanie wilgoci, np. więźby dachowej czy ścian szkieletu w domu drewnianym, jeszcze innych do ochrony drewna stosowanego np. w małej architekturze ogrodowej, a więc szczególnie narażonego na działanie niekorzystnych czynników atmosferycznych.

Oczywiście należy podkreślić, że jeżeli chodzi o obiekty zabytkowe, to najlepiej byłoby się udać do profesjonalisty. Zasięgnąć porady i skorzystać z pomocy profesjonalisty. Nie zawsze wiemy co posiadamy w swoich zbiorach po przodkach. Mogą to być obiekty wartościowe i unikatowe. Powinny być podane profesjonalnej konserwacji lub renowacji. W tego typu pracach konserwatorskich stosuje się głównie metody które były wykorzystywane w danej epoce. Czyli nie używamy już współczesnych klei, lakierów a klej skórny i politurę.

Tego typu meble wykańczamy politurą szelakową. Szelak to żywica organiczna wytwarzana przez owady żyjące w Tajlandii i Indiach owady zwane czerwcami. Odżywiają się sokiem wysysanym spod kory drzew i produkują substancję - żywicę oczyszczoną i odpowiednio spreparowaną sprzedaje się postaci sprasowanych płatków. Te rozpuszcza się w odpowiednich proporcjach w 99% alkoholu. Substancją tą wykańczano meble od początku XVII wieku do lat czterdziestych XX wieku. Jeżeli posiadamy zabytkowy obiekt, to musimy szczególnie uważać, z uwagi na to że były wykańczane politurą szelakową, która jest słabo odporna na alkohol, kawę czy ciepły kubek. Stąd, jeżeli posiadamy meble zabytkowe, antyczne to musimy odpowiednio o nie dbać.

Jeżeli ktoś próbowałby pokryć lakierem mebel zabytkowy, to jest to w pewnym sensie profanacja. Tego typu zabieg wpływa na obniżenie wartości zabytkowego mebla. Jeżeli ktoś posiada oryginalny obiekt stolarstwa artystycznego zalecam zwrócić na to szczególną uwagę. Polecam udać się do specjalisty. Musimy być ostrożni, czy przypadkiem renowator poddając nasz mebel renowacji nie lakieruje go zamiast wykończyć go politurą szelakową. Ponieważ to automatycznie wpływa na wartość, ale i na estetykę naszego mebla.

Coraz częściej zwracamy uwagę na przestrzeń, w której żyjemy. Zależy nam, by otaczały nas przedmioty estetyczne, wytrzymałe i przede wszystkim bezpieczne dla naszego zdrowia. Odpowiedzią na ten ekologiczny trend są meble wykonane z naturalnego drewna. Urzekają one nie tylko swoim niepowtarzalnym wyglądem, ale dają również gwarancję trwałości przez wiele kolejnych lat użytkowania. Jednak abyśmy mogli jak najdłużej cieszyć się naszymi wyjątkowymi drewnianymi meblami należy je odpowiednio zabezpieczyć.

By podkreślić estetykę i zwiększyć wytrzymałość mebli z naturalnego drewna stosuje się kilka metod uodparniania ich powierzchni na wpływ czynników zewnętrznych. Najbardziej popularnym sposobem jest lakierowanie.

W kwestii zabezpieczania powierzchni drewnianych także coraz większe znaczenie odgrywa ekologia i bezpieczeństwo użytkowania. Najbardziej godne polecenia są lakiery na bazie wody, wolne od formaldehydu. Charakteryzują się neutralnym zapachem. Nie zawierają substancji, które w trakcie użytkowania mebli mogą się ulatniać, ani innych szkodliwych chemicznych związków. Dzięki temu lakiery te są dobrze tolerowane przez alergików i osoby wrażliwe. Użycie odpowiedniej jakości lakieru ma kluczowe znaczenie przede wszystkim w odniesieniu do sypialni, w której spędzamy przecież znaczną część naszego życia. Lakier nałożony w kilku warstwach jest elastyczny i zapewnia dobrą ochronę powierzchni mebli. Zabieg lakierowania zabezpiecza drewno na wiele lat i tworzy gładką, wodoodporna powierzchnię, która jest łatwa do utrzymania w czystości.

Lakierowanie doskonale sprawdza się niezależnie od rodzaju drewna, jak i wielkości mebli. Zabieg ten jest powszechnie stosowany do zabezpieczania łóżek sosnowych i bukowych, szaf sosnowych, komód, szafek nocnych z drewna bukowego i innych mebli z litego drewna.

Ze względu na to, że lakier w bardzo nieznaczny sposób wpływa na zabarwienie drewna, aby uzyskać bardziej nasycone barwy stosuje się różnego rodzaju bejce. Bejca nie tylko podkreśla rysunek słojów drewnianych mebli, ale również uszczelnia powierzchnię drewna, co także przyczynia się do zwiększenia jego trwałości.

Podobnie jak w przypadku lakierów do drewna, najbardziej korzystne dla ludzkiego zdrowia są bejce wodorozcieńczalne. Bejca jest nakładana na powierzchnię drewna przed lakierowaniem. Bejcowanie sprawia, że drewno zyskuje rustykalny charakter, nawiązujący swym wyglądem do stylu antycznych mebli, dziedziczonych z pokolenia na pokolenie. Warto pamiętać, że bejca w żaden sposób nie zabezpiecza drewna, dlatego konieczne jest nałożenie dodatkowej warstwy ochronnej. Dużym błędem, który popełnia wielu renowatorów, lub hobbystów drewna, jest usuwanie wtórnych warstw papierem ściernym (szlifowanie). Amatorom, osobom które nie orientują się , zalecałbym stosować metody bezpieczniejsze dla drewna zabytkowego, które dają lepszy efekt np. zakupienie środka chemicznego do usuwania powłok malarskich.

Gdy znajdziemy w swoim domu czy też na okolicznym targu, ciekawy obiekt z drewna, postarajmy się poświęcić mu kilka chwil. Może akurat to nam trafi się piękny okaz z okresu secesji, czy 20-lecia między wojennego, który opowie nam swą historię.

Artykuł został przygotowany w oparciu o wywiad z Piotrem Kusznierkiem, artystą, plastykiem i renowatorem mebli zabytkowych.